خط مهندسی
مجله ی آنلاین مهندسی

شهر هوشمند چیست؟

خلق دنیایی نو با شهر هوشمند!

0 2,522

شهر هوشمند با استفاده از فناوری و داده‌های مرتبط مزایای مختلفی را به همراه می‌آورد. ارتقا بهره‌وری در ارائه خدمات شهری، افزایش کیفیت زندگی برای همه مردم، افزایش عدالت و رونق کسب و کارها تنها بخشی از موهبت‌های این شهر هستند.

یک شهر دیجیتال منطقه‌ای است که با جمع‌آوری داده‌های الکترونیکی، مدیریت دارایی‌های و منابع را به‌طور موثری بهبود می‌بخشد.

در این مقاله تعریفی از این شهر بیان می‌کنیم. اهداف و ویژگی‌های شهرهای هوشمند از بخش‌های اصلی این مطالب هستند. البته به چالش‌های روبرو در این شهرها نیز پرداخته می‌شود.

تعریف شهر هوشمند

سوالی که در ابتدای برخورد با شهر هوشمند ذهن اغلب افراد را مشغول می‌کند، دانستن تعریفی از این واژه است. بهتر است بدانید تعریف جهانی پذیرفته شده‌ای از شهر دیجیتال وجود ندارد.

این شهر برای افراد مختلف معانی متنوعی را در بر خواهد داشت. بنابراین مفهوم این واژه از شهر به شهر و کشور به کشور با توجه به سطح پیشرفت، منابع و آرزوهای ساکنان تغییر می‌کند.

یعنی شهر دیجیتال در هند نسبت به اروپا مفهوم متفاوتی خواهد داشت. حتی ممکن است در برخی کشور‌ها یا شهرها هیچ تعریفی و مفهومی در مورد شهر دیجیتال یافت نشود.

در این مواقع جهت هدایت شهرها در این مسیر باید برخی مرزهای تعریفات را جا به جا کرد. در تصور ساکنان یک شهر فهرستی از آرزوهای زیرساختی و خدماتی وجود دارد که سطح دستیابی به آنها را توصیف می‌کند.

به منظور تامین خواسته‌ها و نیازهای شهروندان، برنامه ریزان شهری به طور ایده آل سعی در توسعه کل اکوسیستم شهری دارند. این فرآیند توسط چهار ستون جامع زیر ارائه می‌شود:

  • توسعه زیر ساخت نهادها؛
  • ایجاد زیر ساخت‌های فیزیکی؛
  • رشد خدمات اجتماعی؛
  • افزایش بسترهای اقتصادی.

این موارد ممکن است به عنوان هدفی بلند مدت برای شهرهای تبدیل شود. مدیران شهری به تدریج با تلاش در جهت توسعه این زیر ساخت‌های جامع، امکان هوشمند شدن را در لایه‌ها و بخش‌های مختلف شهر اضافه خواهند کرد.

یک شهر هوشمند چه اهدافی دارد؟

هدف شهرهای هوشمند ترویج شهرهایی با امکانات زیر ساخت‌های اصلی است. بنابراین محیطی سالم و پایدار ایجاد و بهره‌مندی از کاربرد راه حل‌های هوشمند منجر به افزایش کیفیت زندگی شهروندان می‌شود.

از دیگر اهداف این شهر هوشمند تمرکز روی توسعه‌ای پایدار و فراگیر با ایده اولیه نگاه کردن به مناطق متراکم است. در این راستا مدلی قابل تکثیر مانند خانه‌ای روشن با امکان اجرا در سایر شهرها شکل می‌گیرد.

اگر به طور خلاصه بخواهیم اهداف هوشمند سازی را نام ببریم عبارت است از:

  • افزایش کیفیت زندگی شهروندان و مسافران؛
  • رقابت اقتصادی مطمئن؛
  • پایداری.

هدف شهر هوشمند

عناصر اصلی در زیرساخت شهر هوشمند را بشناسید

اهداف شهر هوشمند با توسعه محلی منطقه و کنترل تکنولوژی‌های هوشمند سازی تحقق می‌یابد. توسعه منطقه مانند بخش‌های زاغه نشینی با انتقال مناطق موجود و بازسازی آنها میسر می‌شود. بنابراین از این طریق، افزایش کیفیت زندگی در کل شهر شکل می‌گیرد.

همچنین به منظور اسکان جمعیت رو به گسترش در مناطق شهری، مناطق جدیدی در اطراف آن توسعه می‌یابند. با توجه به نکات گفته شده عناصر اصلی زیرساخت در شهرهای هوشمند شامل موارد زیر هستند:

  • تامین آب کافی؛
  • منابع انرژی الکتریکی قابل اطمینان؛
  • بهسازی و مدیریت پسماند جامد؛
  • پویایی کارآمد شهر و حمل و نقل عمومی؛
  • مسکن ارزان به خصوص برای فقرا؛
  • اتصالات قوی و دیجیتالی فناوری اطلاعات (IT)؛
  • حاکمیت خوب به ویژه دولت الکترونیک و مشارکت شهروندان؛
  • ایجاد محیطی پایدار؛
  • امنیت شهروندان به طور خاص بانوان، کودکان و سالمندان؛
  • بهداشت و آموزش مناسب.
استفاده از راه حل‌های هوشمند در مدیریت شهرها و استفاده از فناوری، اطلاعات و داده‌ها امکان بهبود زیرساخت‌ها و خدمات را فراهم خواهد کرد. توسعه جامع با این شیوه منجر به ارتقا کیفیت زندگی، اشتغال‌زایی و افزایش درآمد برای همه مردم جامعه به ویژه فقرا و محرومان می‌شود.

ساختن شهر هوشمند با پیشرفت در شش شاخصه

به منظور تبدیل شده شهر به نوع هوشمند شهرداری‌های باید در شش زمینه اصلی استراتژیک اقدام کنند. دولت، اقتصاد، محیط، زندگی هوشمند، تحرک و افراد هوشمند استراتژی‌های مورد نیاز این شهرهای هستند.

این شش شاخص با مواردی که توسط پروفسور رودولف گیفینگر و گروه تحقیقاتی اروپایی او در مرکز علوم منطقه‌ای دانشگاه فناوری وین، سازگاری دارد. این شاخص‌ها پس از آن به عنوان ” چرخ‌های شهرهای هوشمند” گسترش و محبوبیت یافتند.

دولت هوشمند

دولت هوشمند در حوزه تقویت ارتباطات و تعامل بین دولت و کلیه ذی‌نفعان مانند شهروندان، مشاغل و سایر سازمان‌های جامعه مدنی در داخل شهرداری‌ها فعالیت می‌کند.

شهرداری‌ها با توجه به استراتژی‌های شهر هوشمند باید به طور منحصر به فردی در کیفیت، مقیاس و دامنه خدمات ارائه شده به شهروندان و کسب و کارها تجدید نظر کنند.

استفاده از روش‌های جدید مانند موارد زیر به شکل گیر‌ی و توسعه دولت هوشمند منجر خواهد:

  • ایجاد مشارکت یا منابع جمعیتی؛
  • پیاده سازی فناوری‌ها و نوآوری‌های جدید مانند شهروند الکترونیک، خدمات تجاری یا مدیریت زیر ساخت‌های عمومی.

پیروی از الگوی ” شهری به عنوان یک خدمت (city as a service) ” نیز به افزایش کارایی، اثر بخشی، شفافیت و اعتماد کمک می‌کند.

زندگی در شهر دیجیتالی

اقتصاد هوشمند

اقتصاد هوشمند به تشریح کلیه اقداماتی با هدف تغییر و تقویت اقتصاد شهرداری‌ها می‌پردازد. بخشی از اهداف این بخش عبارتند از:

  • بهبود وضعیت کلی کسب و کار و مشاغل؛
  • جذابیت یک شهر برای شکل گیر‌ی استارت‌آپ ها؛
  • یافتن استعدادهای جدید بسیار ماهر؛
  • رشد اقتصادی به روشی نوآورانه و پایدار به منظور ایجاد رقابت سالم.

استفاده از فناوری‌های دیجیتال و رویکردهای هوشمندانه نیز به رونق اقتصاد کمک و شرایط پایدار و مساعدی را برای تمام ذی‌نفعان فراهم می‌کند.

از دیدگاه دولت، توسعه اقتصادی هوشمند ابزاری هوشمند جهت استفاده حداکثری از فرصت‌ها است. همچنین در شکل‌گیری مشاغل جدید و رشد کلیه آنها شرایط حمایتی مناسبی را منجر می‌شود.

محیط زیست هوشمند

هوشمند شدن محیط زیست نشان می‌دهد که شهرداری‌های چگونه جهت بهبود زندگی در بین شهروندان و گردشگران به ایجاد فضاهای سبزی و مدیریت محیط زیست طبیعی اقدام می‌کنند.

در این راستا بهره‌مندی از تکنولوژی‌های نو و شیوه‌های خلاقانه علاوه بر پشتیبانی از اجرای تغییرات نظارتی و فرهنگی، استاندارها و روش‌های پایدار را تسهیل خواهد کرد.

برخی از اهداف مهم و ابتکارات محیط هوشمند شامل موارد زیر می‌شوند:

  • نظارت بر کاهش تولید زباله؛
  • مدیریت آلودگی و کاهش انتشار آن؛
  • مدیریت منابع آبی؛
  • دستیابی به راندمان مناسب انرژی و تسریع انتقال؛
  • استفاده از استانداردهای جدید برنامه‌ریزی شهر در راستای افزایش کارایی و به حداقل رساندن تاثیرات محیط زیستی؛
  • ایجاد جامعه‌ای انعطاف پذیر و مقاوم.

انرژی ها در شهر هوشمند

زندگی هوشمند

زندگی هوشمند به دنبال رویکردی استراتژیک و فراگیر در همه گروه‌های سنی و جمعیتی با هدف افزایش کیفیت زندگی شهروندان و مسافران است. تسهیل زندگی و بهینه سازی مدیرت محیط زندگی دو جنبه مورد نیاز و مشترک، به منظور حداکثر کردن منافع شهرداری و ذی‌نفعان آن محسوب می‌شوند.

تمرکز زندگی هوشمند در بهبود مواردی مانند:

  • فعالیت‌های اجتماعی و دیجیتالی: مانند استفاده از خدمات الکترونیک و بسترهای اجتماعی؛
  • مراقبت‌های بهداشتی و نگهداری از سالمندان: مانند سلامت الکترونیک (eHealth) و زندگی در محیط‌های کمک کننده (Ambient Assisted Living)؛
  • ایجاد امنیت؛
  • شرایط داشتن مسکن و ساختمان‌های هوشمند.

با توجه به موارد گفته شده شیوه‌های جدید در مشارکت‌های مدنی و اجتماعی، استفاده از فناوری‌های جدید اهرم‌های بهبود دسترسی و تجربه شهروندان در تمام مناطق مرکزی هستند. این تکنولوژی‌ها شامل خدماتی مانند IOT مبتنی بر شبکه‌های وای‌فای یا LPWA می‌شوند.

تحرک و پویایی هوشمند

یکی از شاخصه‌های شهر هوشمند پویایی است. تحرک هوشمند بر افزایش بهره‌وری و کیفیت خدمات حمل و نقل شهری تمرکز می‌کند. کیفیت حمل و نقل‌های عمومی میزان استفاده و قبول راه‌های انتقال جدید را افزایش می‌دهد.

علاوه بر این با مدیریت کارآمد در این حوزه و سرمایه گذاری‌های هدفمند زیرساختی، منجر به رشد تحرک و پویایی مردم می‌شود.

دستیابی به خدمات حمل و نقل ارزان، سریع، سازگار با محیط زیست و یکپارچه از چالش‌های مهم شهرها و جوامع هستند. در این راستا حمایت از ترکیب چند حالتی حمل و نقل‌های عمومی و خصوصی علاوه بر ایجاد اشکال جدید آن جنبه‌های مهم و استراتژیک آینده گرا در این زمینه محسوب می‌شوند.

وسایل نقلیه برقی، هیدروژنی، اتوماتیک، اشتراک دوچرخه، کار پولینگ یا اشتراک گذاری اتومبیل برخی از اشکال نو در حوزه پویایی هوشمند هستند.

رویکرد مشتری محور و فراگیر برای کلیه شهروندان، مشاغل و گردشگران در شکل‌گیری شهرهای هوشمند امری لازم است. زیرا به دستیابی سرویس‌های حمل و نقل با کیفیت، بهبود رفت و آمد مردم و جابه‌جایی کالاها در داخل شهر و جامعه کمک می‌کند. همچنین تاثیرات زیست محیطی ناشی از استفاده وسایل نامطلوب را کاهش می‌دهد.

چالش های شهر هوشمند

مردم هوشمند

اولین گام مردم هوشمند تبدیل راه تعامل شهروندان با بخش‌های دولتی و خصوصی، به عنوان فرد یا کسب و کار است که از طریق اطلاعات یا ارائه خدمات ایجاد می‌شود.

ابداع امکانات اجتماعی و دیجیتالی یا برابری دیجیتالی با پیشنهادات آموزشی پیش نیازی مهم در ارائه کارآمدتر اطلاعات و خدمات مبتنی بر تکنولوژی‌های هوشمند هستند.

گام دوم مردم هوشمند شامل قالب‌های هوشمندانه آموزشی جهت تسهیل در انتخاب شغلی، فرصت‌های بازار کار و آموزش‌های حرفه‌ای می‌شود. همچنین یادگیری‌های مادام‌العمر برای همه گروه‌های سنی و جمعیتی متناسب با سلایق از دیگر اهداف در شهر هوشمند هستند.

علاوه بر این توسعه استعداد از منظر رشد اقتصادی و افزایش عوامل مکانی جنبه‌ای مهم به شمار می‌رود. افراد هوشمند به ایجاد یک محیط در دسترس و فراگیر به منظور افزایش رفاه و نوآوری یک شهر یا جامعه کمک می‌کند.

مشارکت، ذهنی آگاه و خلاقیت از جنبه‌هایی هستند که توسط پیاده سازی راه‌های هوشمند فعال و تغذیه می‌شوند.

تکنولوژی‌های شهر هوشمند

شهرهای هوشمند از اینترنت وسایل و دستگاه‌ها (IOT)، شیوه‌های نرم افزاری، رابط‌های کاربری (UI) و شبکه‌های ارتباطی به صورتی ترکیبی استفاده می‌کنند. با این حال در فعالیت‌های اولیه به IOT اعتماد دارد.

شبکه IOT از اتصال دستگاه‌هایی مانند وسایل نقلیه، حسگرها یا لوازم خانگی تشکیل می‌شوند که به برقراری ارتباط و تبدیل داده‌ها می‌پردازد. جمع‌آوری و ارسال داده‌ها توسط سنسورها و دستگاه‌های IOT در فضای‌های ابری یا روی سرورهای ذخیره می‌شود.

اتصال این دستگاه‌های و تجزیه و تحلیل داده‌ها (DA) همگرایی عناصر فیزیک و دیجیتال را تسهیل می‌کنند. بنابراین منجر به بهبود کارایی هر دو بخش خصوصی و دولتی، منافع اقتصادی و کیفیت زندگی شهروندان می‌شود.

این دستگاه‌های در برخی اوقات از قابلیت پردازش با نام محاسبات لبه‌ای (edge computing) برخوردار هستند. این نوع محاسبات اطمینان می‌دهد که تنها مهمترین و مرتبط‌ترین اطلاعات از طریق شبکه‌های ارتباطی مکاتبه شوند.

علاوه بر این یک سیستم امنیتی فایروال جهت محافظت، نظارت و کنترل ترافیک شبکه یک سیستم محاسباتی لازم است. فایروال با جلوگیری از دسترسی‌های غیر مجاز به شبکه IOT یا داده‌های شهر اطمینان می‌دهد که داده‌ها به طور مداوم در سطح شهر هوشمند در امان هستند.

سایر فناوری‌های شهر هوشمند 

  • رابط‌های برنامه نویسی (API)؛
  • هوش مصنوعی (AI)؛
  • پردازش ابری؛
  • داشبورد یا میز کنترل؛
  • یادگیری ماشینی (ML)؛
  • دستگاه به دستگاه (M2M)؛
  • شبکه مش؛

فناوری های شهر هوشمند

شهر هوشمند چگونه کار می‌کند؟

شهرهای هوشمند از پوشش وب متصل شده به دستگاه‌های IoT یا سایر فناوری‌های به دستیابی اهداف خود در جهت ارتقا کیفیت زندگی و رشد اقتصادی می‌پردازند. شهرهای موفق هوشمند چهار مرحله زیر را دنبال می‌کنند:

  • جمع‌آوری: بهره‌مندی از سنسورهای هوشمند در سطح شهر جهت جمع‌آوری داده‌ها در زمان واقعی؛
  • تجزیه و تحلیل: ارزیابی داده‌های جمع‌آوری شده به منظور ترسیم مفهومی معنادار؛
  • ارتباطات: برقراری ارتباط بین مفاهیم یافت شده در مرحله تجزیه و تحلیل با تصمیم گیرندگان از طریق شبکه‌های قوی؛
  • اقدام: بهره‌مندی از مفاهیم برداشت شده جهت ایجاد راه حل‌ها، بهینه سازی عملیات، مدیریت منابع و بهبود کیفیت زندگی شهروندان.

چالش و نگرانی‌های شهر هوشمند

ابتکارات شهرهای هوشمند باید شامل کمک به افرادی مانند شهروندان، تجار و گردشگران شود. رهبران شهرهای هوشمند جهت آگاه سازی از مزایای تکنولوژی به کار رفته در این شهرها تلاش کنند.

علاوه بر این با استفاده از داده‌های باز و دموکراتیک را در بین مردم ترویج دهند. اگر مردم در مورد موارد مشارکتی و فواید آن مطلع شوند، تمایل بیشتری به شرکت در این فعالیت ها نشان خواهند داد.

تقویت همکاری بین بخش‌های دولتی یا خصوصی و ساکنان شهر در ایجاد شهروند باهوش نقش اساسی و مهمی دارد. پروژه‌های شهر هوشمند باید شامل شفاف سازی اطلاعاتی و در دسترس باشد که اغلب از طریق درگاه‌های داده‌های باز یا برنامه‌های تلفن هوشمند در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد.

سرقت اطلاعات در شهر دیجیتالی

حفظ امنیت اطلاعات حریم خصوصی

مخالفان شهر هوشمند نگران عدم مدیریت صحیح در حوزه حریم خصوصی و حفظ امنیت اطلاعات نگران هستند. آنها می‌ترسند که اطلاعات شهروندان در معرض خطر هک یا سو استفاده قرار گیرند.

علاوه بر این وجود سنسور و دوربین‌ها ممکن است نوعی تجاوز به حریم شخصی یا نظارت دولتی تلقی شود. به منظور پرداختن به این نگرانی باید داده‌های شهر به صورت ناشناس جمع‌آوری شده و امکان شناسایی اطلاعات شخصی وجود نداشته باشد.

وجود برخی اشکالات در اتصال

شاید بزرگترین چالش در شهرهای هوشمند مشکل در برقراری اتصال به شمار رود. هزاران یا میلیون‌ها دستگاه IoT در سطح شهر پراکنده شده‌اند که بدون امکان اتصال به شبکه‌ای محکم از بین خواهند رفت. در این صورت شهر هوشمندی به شهری مرده تبدیل می‌شود.

نگهداری و آزمایش سیستم‌ها

با افزایش سن و رشد سیستم‌ها هوشمند حمل و نقل عمومی، مدیریت ترافیک، ایمنی، مدیریت آب و فاضلاب، منابع برق و گاز طبیعی غیر قابل اعتماد خواهند شد.

اگر چه اهمیت این خدمات تنها با گسترش شهر و افزایش تقاضا در حوزه زیرساخت‌ها افزایش پیدا می‌کند. بنابراین این سیستم‌ها باید به طور مستمر نگهداری و آزمایش شوند که از عملکرد صحیح و قابل اطمینانی برخوردار باشند.

فرهنگ

یکی دیگر از چالش‌های شهر هوشمند یافتن راه حل‌هایی به منظور جذب و نگه داشتن ساکنان بدون اساس‌های فرهنگی خاص است. ماهیت فرهنگی یک منطقه اغلب توجه بیشتر شهروندان را به خود جلب می‌کند؛ این چیزی است که توسط سنسورهای یا برنامه‌ریزی قابل کنترل نخواهد بود.

بنابراین این نکته ممکن است منجر به متلاشی شدن شهرهای هوشمند شود. زیرا این امکانات دیجیتالی حس اصالت، تمایز و مکان را فراهم نمی‌کنند.

جذب جمعیت

ایجاد شهرهای هوشمند در ابتدا ممکن است به دلیل عدم وجود جمعیت مستقل مانع از جذب ساکنان شود. به عنوان نمونه به ساخت شهرهای نئوم در عربستان سعودی و باکای آریزونا در بیابان با این چالش رو به رو هستند.

این گونه شهرهای هوشمند به دلیل نداشتن هیچ گونه موفقیت قبلی، اطمینانی را ایجاد نمی‌کنند. دو شهر نئوم و باکای همواره نگرانی‌هایی مربوط به دستیابی به منابع آبی پایدار دارند که روز به روز نیز افزایش پیدا می‌کند.

تغییر فرهنگ ها در شهر هوشمند

چرا به شهر هوشمند نیاز داریم؟

هدف اصلی این شهرها ایجاد محیطی شهری، فراهم کردن کیفیت زندگی بالا و رشد کلی اقتصاد برای شهروندان است. بنابراین مهمترین مزیت شهرهای هوشمند، توانایی در تسهیل ارائه خدمات بیشتر به شهروندان با زیرساخت‌های مناسب و هزینه‌های کمتر محسوب می‌شوند.

با افزایش جمعیت در داخل این شهرها، استفاده بهتر و گسترش زیرساخت‌ها و منابع مالی امری ضروری است. اپلیکیشن‌های شهر هوشمند در فعال کردن پیشرفت و عملیات‌های شهری به منظور افزایش کیفیت زندگی در بین شهروندان تاثیر بسیاری دارند.

اپلیکیشن‌های شهر هوشمند امکان پیدایش ارزش‌های جدید و خلاقیت در زیرساخت‌های موجود را فراهم می‌کند. این پیشرفت‌ها جریان‌های جدید درآمدی و بهره‌وری عملیاتی را تسهیل و به دولت‌ها و شهروندان به کاهش و صرفه‌جویی هزینه‌های کمک خواهد کرد.

مثال هایی از شهر هوشمند

بسیاری از شهرهای سراسر جهان استفاده از تکنولوژی‌های هوشمند را آغاز کرده‌اند. اما تعداد معدودی از آنها به عنوان پیشروان در توسعه و پیشرفت شناخته می‌شوند که عبارتند از:

  1. کانزاس سیتی، میسوری؛
  2. سن دیگو، کالیفرنیا؛
  3. کلمبوس، اوهایو؛
  4. شهر نیویورک، نیویورک؛
  5. تورنتو، کانادا؛
  6. سنگاپور؛
  7. وین، اتریش؛
  8. بارسلونا، اسپانیا؛
  9. توکیو، ژاپن؛
  10. ریکیاویک (Reykjavik)، ایسلند؛
  11. لندن، انگلستان؛
  12. ملبورن، استرالیا؛
  13. دبی، امارات متحده عربی؛
  14. هنگ کنگ، چین؛

البته بیشتر پروژه‌های شهر هوشمند در خاورمیانه و در چین متمرکز اجرا می‌شوند؛ اما در سال ۲۰۱۸ ریکیاویک، تورنتو در کنار سنگاپور و توکیو به عنوان برخی از باهوش‌ترین شهرهای جهات معرفی شده‌اند.

کلام آخر

سه هدف اصلی این شهرها ارتقا کیفیت زندگی شهروندان، رشد اقتصاد و فعالیت‌های اقتصادی و پایداری هستند. شهرهای هوشمند با بهره‌مندی از تکنولوژی‌ها و فناوری‌های هوشمند داده‌های مورد نیاز نظارتی را جمع‌آوری می‌کنند.

تجزیه و تحلیل این داده به مدیریت هوشمند و تحقق این اهداف کمک می‌کند. امکانات هوشمند و دیجیتال مورد استفاده در این شهرها شامل IoT، هوش مصنوعی، رابط‌های هوشمند و غیره می‌شوند.

 ایجاد شهرهای هوشمند با چالش‌های مانند نگرانی از سرقت اطلاعات شهروندان، نگهداری و به روز رسانی سیستم‌های هوشمند و غیره روبرو است. از این رو راه حل‌ها و مدل‌های گوناگون در رفع این نگرانی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

علاوه بر این استفاده از اپلیکیشن‌های هوشمند توسط تلفن همراه ارائه خدمات در شهرهای هوشمند را آسان‌تر کرده است. در انتها برخی از شهرهای مهم هوشمند ذکر شده‌اند که به آشنایی شما با این شهرها کمک می‌کند.

 

نظر شما درباره این مطلب

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.